Header ganj2 logo

دسترسی آزاد به پایان‌نامه‌ها و رساله‌های جهان


جنبش جهانی دسترسی آزاد که از دهه 1990 و با گسترش اینترنت آغاز گردیده، به‌تندی فراگیر شده است و دسترسی به پارساها را در چهار سطح جهانی، منطقه‌ای، ملی، و سازمانی دنبال می‌کند. این جنبش در «ان.دی.ال.تی.دی.» تمام‌متن نزدیک به چهار میلیون و600 هزار پارسا را از سراسر جهان در دسترس همگان گذاشته است. «او.ای.تی.دی.» نیز دسترسی آزاد به تمام‌متن نزدیک به سه میلیون و 500 هزار پارسا‌ را از 1100 مؤسسه برای همگان فراهم آورده است. «سی.آر.ال.» با همکاری 1300 مؤسسه از 115 کشور جهان و 800 هزار پارسا، «سایبرتسیس» با بیش از 50 هزار پارسا، و «اریک» هم از دیگر جنبش‌های جهانی دسترسی آزاد به تمام‌متن پارساها هستند. در این میان، پایگاه‌هایی مانند «ان.دی.ال.تی.دی.» و «او.ای.تی.دی.» فراگیرند و برخی دیگر مانند «اریک» یک زمینه (آموزش و پرورش) را پوشش می‌دهند. این جنبش به ناشرانی مانند «پروکوئست» نیز رسیده که در کنار فروش، تمام‌متن پارسا‌های دارای دسترسی آزاد را نیز در «پی.کیو.دی.تی. اوپن» فراهم ساخته‌ است.

دسترسی آزاد در سطح منطقه‌ای و با همکاری چند کشور نیز گسترش یافته است. در اروپا پورتال «دارت یوروپ» دسترسی آزاد به تمام‌متن نزدیک به 720 هزار پارسا‌ را از 601 مؤسسه در 28 کشور اروپایی در بر دارد. «دیوا پورتال» نیز نزدیک یک میلیون پارسای تمام‌متن 42 مؤسسه آموزش عالی و پژوهشی کشورهای اسکاندیناوی را در دسترس می‌گذارد. شصت کشور آفریقایی هم با همکاری یکدیگر پروژۀ «داتاد» را راه‌اندازی کرده‌اند که هم اکنون نزدیک 12 هزار پارسا را در بر دارد.

کوشش‌های بسیاری هم در سطح ملی برای دسترسی آزاد به پارساها انجام شده است، برای نمونه می‌توان از کشورهای زیر یاد کرد:

افزون بر این‌ها، دانشگاه‌های بزرگ و رده نخست دنیا نیز چنین می‌کنند. «شرپا»* یک دروازه با نام «اوپن­دور» راه‌اندازی و بسیاری از واسپارگاه­‌های سازمانی دسترسی آزاد را نمایه کرده است. این دروازه هم‌اکنون نزدیک به 2000 پایگاه با دسترسی آزاد به پارساها را در سراسر جهان در بر دارد که در میان آنها می‌توان دانشگاه‌های زیر را دید:

در این میان، برخی از دانشگاه‌ها نیز با همکاری هم ابزاری مشترک برای دسترسی به تمام‌متن پارساها فراهم کرده‌اند که از میان آنها می‌توان نظام «وایت روز» را نام برد که دسترسی به پارساهای سه دانشگاه لیدز، شفیلد، و یورک را فراهم کرده است.


  • * Securing a Hybrid Environment for Research Preservation and Access (SHERPA)

پشتیبانی فنی